MTI MKAVU Ulivyogeuka laana na kuua ndoto za vijana kuwa wakulima

UKURASA WA 1: MTI ULIOKUWA NA HISTORIA

Zamani, katika kijiji kimoja kilichokuwa na ardhi yenye rutuba, mito ya maji na mazingira mazuri kwa shughuli za kilimo, aliishi mzee

mmoja aliyekuwa na shamba kubwa. Shamba hilo lilikuwa urithi wa familia yake kutoka kwa vizazi vilivyotangulia.

Katikati ya shamba hilo kulikuwa na mti mkubwa uliokuwa umekauka. Mti huo haukuwa na majani, haukuzaa matunda, haukutoa kivuli kizuri, wala haukuwa na matumizi yoyote ya kiuchumi. Matawi yake yalikuwa yamekauka, gome lake lilikuwa limeanza kuchanika na mizizi yake ilikuwa imezeeka.

Hata hivyo, mti huo ulikuwa na nafasi kubwa katika historia ya familia.

Wazee wa kijiji walisimulia kuwa babu wa babu wa familia hiyo ndiye aliyekuwa ameupanda. Walisema chini ya mti huo ndipo familia ilipokuwa ikikutana, kufanya maamuzi na kujadili masuala mbalimbali ya maisha. Kwao, mti huo haukuwa mmea wa kawaida. Ulikuwa alama ya historia, heshima na urithi wa familia.

Kadiri miaka ilivyopita, mti ulizidi kukauka, lakini heshima yake haikupungua.

Hakuna aliyethubutu kuzungumzia kuondolewa kwake. Kila mtu alihofia kuonekana kama mtu asiyeheshimu historia ya familia.

Wakati huo huo, sehemu kubwa ya shamba ilikuwa imebaki bila kulimwa. Ardhi ilikuwa na uwezo wa kuzalisha mazao mengi, lakini haikutumika.

Watu walikuwa na ardhi, lakini hawakuwa na uzalishaji. Walikuwa na rasilimali, lakini hawakuwa na maendeleo yanayoendana na ukubwa wa rasilimali hizo.

Hakuna aliyegundua kuwa jambo lililoanza kama heshima kwa historia lilikuwa likigeuka kuwa kikwazo kwa mustakabali wa kizazi kijacho.

Tafakari ya ukurasa huu

Historia ni muhimu kwa sababu hutufundisha tulikotoka. Hata hivyo, historia haipaswi kuwa gereza linalotuzuia kwenda tunakotaka kufika.

Kuna tofauti kati ya kuhifadhi urithi na kuzuia maendeleo kwa sababu ya urithi. Kitu kinaweza kuwa na thamani ya kihistoria lakini kisiwe na matumizi ya sasa. Jamii yenye hekima hujua namna ya kuhifadhi kumbukumbu zake bila kuzuia matumizi bora ya rasilimali zake.

NDOTO YA BARAKA

Katika kijiji hicho aliishi kijana mmoja aliyeitwa Baraka. Alikuwa amehitimu masomo yake na alikuwa na mtazamo tofauti kuhusu maisha.

Tofauti na vijana wengi waliokuwa wakitafuta nafasi za ajira mijini, Baraka aliamini kuwa kilimo kingeweza kuwa njia ya kujenga maisha yenye mafanikio.

Alikuwa amesoma kuhusu kilimo cha kisasa, umwagiliaji, matumizi ya mbegu bora, udhibiti wa magonjwa ya mimea na namna ya kutengeneza masoko ya mazao.

Ndoto yake haikuwa kulima kwa ajili ya kupata chakula cha familia pekee. Alitaka kujenga kampuni ya kilimo ambayo ingeweza kuzalisha mazao kwa kiwango kikubwa, kuajiri vijana, kusambaza mazao katika masoko ya mijini na hatimaye kuuza nje ya nchi.

Baraka alitambua kuwa Tanzania ilikuwa na fursa kubwa katika kilimo. Kulikuwa na ardhi, maji, hali nzuri ya hewa na masoko yanayohitaji mazao kila siku.

Alijiuliza:

"Kwa nini tuagize baadhi ya bidhaa za chakula kutoka nje wakati tuna ardhi inayoweza kuzalisha bidhaa hizo hapa nchini? Kwa nini vijana tusijenge biashara za kilimo badala ya kusubiri ajira ambazo hazitoshi?"

Alianza kuandaa mpango wa biashara. Alifanya makadirio ya gharama za mbegu, mbolea, vibarua, vifaa vya umwagiliaji na usafirishaji.

Aliona kwamba kama angepata ardhi ya kutosha, angeweza kuanza na ekari tano na kuongeza uzalishaji kadiri biashara inavyokua.

Alihitaji ardhi, si kwa sababu hakuwa na mawazo, bali kwa sababu mawazo yake yalihitaji nafasi ya kutekelezwa.

Siku moja alikwenda kwa mzee wa kijiji kuomba kipande cha ardhi katika shamba la familia.

Mzee akamsikiliza na kumuuliza:

"Unataka kufanya nini na ardhi hiyo?"

Baraka akajibu:

"Nataka kulima, babu. Nataka kuzalisha chakula, kuajiri vijana na kujenga biashara ambayo hata watoto wetu wataweza kuendeleza."

Mzee akamtazama na kusema:

"Ardhi ipo, mwanangu. Lakini kuna mti pale katikati ya shamba. Huwezi kuugusa. Ni mti wa ukoo wetu."

Baraka hakuelewa.

Alikuwa ameomba ardhi ya kulima, lakini akajikuta anajadili mti ambao haukuwa na uwezo wa kumsaidia katika uzalishaji.

Tafakari ya ukurasa huu

Mara nyingi vijana hawakosi ndoto, elimu wala uwezo wa kufanya kazi. Wanachokosa ni mazingira yanayowawezesha kubadilisha mawazo yao kuwa matokeo.

Ni muhimu jamii kutambua kuwa vijana wanahitaji zaidi ya maneno ya kuwatia moyo. Wanahitaji fursa za kumiliki, kukodisha au kutumia rasilimali kwa njia halali na yenye tija.

Elimu bila fursa inaweza kuzaa kukata tamaa. Mtaji bila mazingira mazuri unaweza kupotea. Na ardhi bila watu wenye uwezo wa kuizalisha inaweza kubaki mali isiyoleta maendeleo.

HISTORIA DHIDI YA MAENDELEO

Baraka aliamua kuuliza kwa undani kuhusu mti huo.

"Je, mti huu una faida gani kwa sasa?" aliuliza.

Mzee akamjibu kwa hasira:

"Usidharau historia yetu! Mti huu ulipandwa na mababu zetu. Ni sehemu ya familia yetu."

Baraka akasema:

"Sikudharau historia, babu. Ninaiheshimu. Lakini najiuliza, je, kuheshimu historia kunamaanisha kutotumia ardhi yetu kwa ajili ya maisha ya sasa na ya baadaye?"

Mzee akamkatisha:

"Vijana wa siku hizi hamna uvumilivu. Kila kitu mnataka kukibadilisha. Mnataka kukata miti, kuuza ardhi na kusahau tulikotoka."

Baraka akajibu:

"Sio kila mabadiliko ni uharibifu. Wakati mwingine mabadiliko ndiyo yanayolinda maisha ya kile tunachokithamini."

Mazungumzo hayo yaliendelea kwa muda mrefu. Baraka alijaribu kueleza kuwa hakuhitaji kuharibu kumbukumbu ya familia. Alitaka tu kupata nafasi ya kutumia ardhi ambayo ilikuwa imekaa bila kuzalisha kwa miaka mingi.

Alipendekeza hata kuuhifadhi mti huo kama kumbukumbu, lakini kuandaa mpango wa matumizi bora ya sehemu nyingine za shamba.

Hata hivyo, mzee hakutaka kusikia.

Katika akili yake, kukubali mabadiliko kulikuwa sawa na kukubali kuwa maamuzi ya vizazi vilivyotangulia yalikuwa na mapungufu.

Lakini ukweli ni kwamba hakuna kizazi kinachoweza kufanya maamuzi yote kwa niaba ya vizazi vitakavyokuja.

Dunia hubadilika. Mahitaji hubadilika. Teknolojia hubadilika. Hata namna ya kutumia ardhi hubadilika.

Kilichokuwa na maana miaka mia moja iliyopita huenda kisiwe na matumizi sawa leo.

Tatizo halikuwa historia ya mti. Tatizo lilikuwa kutokuwepo kwa utayari wa kutenganisha thamani ya kihistoria na matumizi ya kiuchumi.

Tafakari ya ukurasa huu

Jamii inayokataa kujifunza kutokana na mabadiliko huishia kuishi katika kumbukumbu za mafanikio ya zamani badala ya kujenga mafanikio mapya.

Kuheshimu wazazi na mababu hakumaanishi kurudia kila uamuzi wao. Ina maana kuchukua mazuri waliotuachia, kujifunza kutokana na mapungufu yaliyokuwepo na kuboresha maisha ya kizazi kinachofuata.

Urithi bora si ule unaohifadhi vitu vyote kama vilivyokuwa. Ni ule unaohifadhi thamani huku ukiruhusu maendeleo.

NDOTO ZA KIZAZI KIPYA

Baada ya kukosa nafasi katika shamba la familia, Baraka aliwaalika vijana wengine kuungana naye.

Walikutana chini ya mti mwingine uliokuwa na majani mengi, wakajadili namna ya kuanzisha mradi wa kilimo.

Walikuwepo vijana wenye taaluma tofauti. Mmoja alikuwa amesomea biashara, mwingine kilimo, mwingine uhasibu na mwingine teknolojia ya habari.

Walikubaliana kuwa kilimo hakipaswi kuonekana kama shughuli ya watu wasiokuwa na elimu. Kilimo kinaweza kuwa biashara kubwa inayohitaji utaalamu, uwekezaji, mifumo ya usimamizi na ubunifu.

Walipanga kuanzisha shamba la kisasa lenye mfumo wa umwagiliaji. Walitaka kutumia teknolojia kufuatilia matumizi ya maji, gharama za uzalishaji na mwenendo wa masoko.

Walifikiria kuanza na nyanya na vitunguu kwa sababu waliona fursa ya soko. Baadaye walitaka kuongeza mazao ya matunda, viungo na nafaka.

Walitengeneza mpango wa miaka mitano.

Mwaka wa kwanza wangepata ardhi na kuanza uzalishaji. Mwaka wa pili wangeongeza eneo la kilimo. Mwaka wa tatu wangewekeza katika maghala na usafirishaji. Mwaka wa nne wangeanza kusindika baadhi ya mazao. Mwaka wa tano walitaka kujenga kampuni inayoweza kusambaza bidhaa katika masoko makubwa.

Lakini kulikuwa na tatizo moja kubwa: hawakuwa na ardhi.

Walikuwa na maarifa, mipango, nguvu kazi na utayari wa kufanya kazi, lakini walishindwa kupata rasilimali ya msingi ya kutekeleza mpango wao.

Walipojaribu kuzungumza na wenye mashamba, walikutana na vikwazo mbalimbali.

Mmoja alisema ardhi ni ya urithi na haiwezi kuguswa.

Mwingine alisema atakodisha tu kwa bei ambayo vijana hawakuweza kuimudu.

Mwingine alikuwa tayari kukodisha lakini hakutaka mkataba wa muda mrefu.

Mwingine alitaka malipo ya miaka mitano kabla ya kuanza matumizi.

Hatimaye, vijana wakaanza kuona kuwa tatizo lao lilikuwa kubwa kuliko walivyofikiria.

Tafakari ya ukurasa huu

Kilimo cha kisasa kinahitaji mfumo mzima wa uzalishaji. Ardhi ni sehemu moja tu. Kuna pia mtaji, teknolojia, utaalamu, masoko, miundombinu, usafirishaji na sera zinazowezesha uwekezaji.

Kama jamii inataka vijana washiriki katika kilimo, lazima iache kuwachukulia kama watu wanaotakiwa kulima kwa nguvu pekee. Vijana wanahitaji kushiriki katika kilimo kama wajasiriamali, wawekezaji, wataalamu na wabunifu.

Ni muhimu pia kutengeneza mifumo ya kukodisha ardhi kwa mikataba iliyo wazi, yenye usalama wa uwekezaji na haki kwa pande zote.

LAANA YA MTI MKAVU

Miaka kumi baadaye, kijiji kile kilianza kukabiliwa na matatizo makubwa.

Vijana wengi hawakuwa na ajira. Baadhi ya mashamba yalikuwa yamejaa magugu. Bei za chakula zilipanda, na familia zilianza kutumia sehemu kubwa ya mapato yao kununua bidhaa ambazo zingeweza kuzalishwa katika maeneo yao.

Watu walikuwa wakilalamika kuhusu ukosefu wa maendeleo.

Wazee walilaumu vijana kwa kutopenda kazi. Vijana waliwalaumu wazee kwa kutowapa nafasi. Wanasiasa walizungumza kuhusu kilimo, lakini katika baadhi ya maeneo, ardhi iliendelea kutotumika.

Siku moja, Baraka alirudi kijijini.

Alikuwa amejifunza mengi kutokana na maisha yake ya mjini. Alikuwa ameshiriki katika miradi ya biashara na alielewa zaidi kuhusu namna masoko na uwekezaji vinavyofanya kazi.

Alipofika nyumbani, alikwenda kulitembelea lile shamba.

Alimkuta mzee amekaa karibu na mti uleule uliokuwa umekauka.

Mzee akamuuliza:

"Baraka, kwa nini vijana wa siku hizi hawataki kulima? Mbona mashamba yetu yamejaa magugu? Siku zetu tulikuwa tunafanya kazi hata bila mashine."

Baraka akamtazama kwa muda.

Akajibu:

"Babu, vijana hawakuchukia kilimo. Waliukimbia mfumo uliowafanya washindwe kulima."

Mzee akanyamaza.

Baraka akaendelea:

"Vijana wanaweza kufanya kazi. Wanaweza kujifunza. Wanaweza kuwekeza. Lakini hawawezi kuanzisha biashara ya kilimo bila kupata nafasi ya kutumia ardhi. Huwezi kumwambia kijana ajiajiri huku ukimnyima rasilimali anayohitaji ili kujiajiri."

Mzee akasema:

"Lakini hatukutaka ardhi yetu ipotee."

Baraka akamjibu:

"Na sasa ardhi ipo, lakini haizalishi. Tulitaka kuilinda isibadilike, lakini tumesahau kuwa kazi yake kubwa ni kusaidia maisha ya watu."

Tafakari ya ukurasa huu

Wakati mwingine jamii huanza kulaumu matokeo bila kuchunguza chanzo cha tatizo.

Tunaweza kuwalaumu vijana kwa kutokulima, lakini tusijiulize kama wana nafasi ya kupata ardhi, mitaji, maji, teknolojia na masoko.

Tunaweza kuwalaumu kwa kukosa ajira, lakini tusitafakari kama mifumo yetu inawawezesha kujenga ajira zao wenyewe.

Kabla ya kumhukumu mtu kwa kutofanya jambo fulani, ni muhimu kuchunguza mazingira yanayomzunguka.

UKURASA WA 7: UKWELI AMBAO HAUKUTAKA KUSIKIKA

Baraka alisimama na kulitazama shamba lote.

Aliona eneo kubwa lililokuwa na uwezo wa kuzalisha chakula cha kutosha kwa familia nyingi. Aliona sehemu ambazo zingeweza kutumika kwa kilimo cha matunda, mboga na nafaka. Aliona pia nafasi ya kujenga maghala na vituo vya kukusanyia mazao.

Akageuka na kumwambia mzee:

"Babu, si kwamba hatuna ardhi. Tuna ardhi. Si kwamba hatuna vijana. Tuna vijana. Si kwamba hatuna ndoto. Tuna ndoto nyingi."

Akaendelea:

"Lakini tumejenga jamii inayohifadhi miti mikavu huku ikikata mizizi ya ndoto za vijana."

Mzee akainamisha kichwa.

Baraka hakumaliza hapo.

Alimweleza kuwa maendeleo ya kilimo hayawezi kujengwa kwa hisia pekee. Yanahitaji maamuzi yenye tija.

Kama familia ina ardhi lakini haina mtaji, inaweza kuingia ubia na mtu mwenye mtaji.

Kama ina ardhi lakini haina muda wa kuilima, inaweza kuikodisha.

Kama ina ardhi lakini vijana wake wanataka kuanzisha mradi, inaweza kutengeneza utaratibu wa kuwapa nafasi ya kufanya hivyo bila kuondoa haki za familia.

Alipendekeza kuanzishwa kwa mfumo ambao wazee wangebaki kuwa walinzi wa urithi, lakini vijana wapewe nafasi ya kuwa wazalishaji wa uchumi.

Alisema:

"Hatuhitaji kuondoa heshima ya wazee ili kuwapa vijana nafasi. Tunahitaji kujenga mfumo ambao hekima ya wazee na nguvu ya vijana vinaweza kufanya kazi pamoja."

Kwa mara ya kwanza, mzee alianza kuona kuwa tatizo halikuwa lazima liwe vita kati ya vizazi viwili.

Huenda tatizo lilikuwa kutokuwepo kwa mazungumzo na makubaliano yanayoweza kulinda maslahi ya wote.

Tafakari ya ukurasa huu

Maendeleo hayapaswi kujengwa kwa kuwadharau wazee wala kuwanyima vijana nafasi.

Wazee wana uzoefu, historia na maarifa ya jamii. Vijana wana nguvu, elimu, teknolojia na mitazamo mipya.

Jamii inaponufaika na makundi yote mawili, inaweza kujenga mifumo imara zaidi.

Suluhisho si lazima liwe kukata kila mti mkavu. Wakati mwingine suluhisho ni kutambua kilicho muhimu kuhifadhiwa na kuondoa vikwazo vinavyozuia maisha kusonga mbele.

LAANA YA MTI MKAVU

Miaka kumi baadaye, kijiji kile kilianza kukabiliwa na matatizo makubwa.

Vijana wengi hawakuwa na ajira. Baadhi ya mashamba yalikuwa yamejaa magugu. Bei za chakula zilipanda, na familia zilianza kutumia sehemu kubwa ya mapato yao kununua bidhaa ambazo zingeweza kuzalishwa katika maeneo yao.

Watu walikuwa wakilalamika kuhusu ukosefu wa maendeleo.

Wazee walilaumu vijana kwa kutopenda kazi. Vijana waliwalaumu wazee kwa kutowapa nafasi. Wanasiasa walizungumza kuhusu kilimo, lakini katika baadhi ya maeneo, ardhi iliendelea kutotumika.

Siku moja, Baraka alirudi kijijini.

Alikuwa amejifunza mengi kutokana na maisha yake ya mjini. Alikuwa ameshiriki katika miradi ya biashara na alielewa zaidi kuhusu namna masoko na uwekezaji vinavyofanya kazi.

Alipofika nyumbani, alikwenda kulitembelea lile shamba.

Alimkuta mzee amekaa karibu na mti uleule uliokuwa umekauka.

Mzee akamuuliza:

"Baraka, kwa nini vijana wa siku hizi hawataki kulima? Mbona mashamba yetu yamejaa magugu? Siku zetu tulikuwa tunafanya kazi hata bila mashine."

Baraka akamtazama kwa muda.

Akajibu:

"Babu, vijana hawakuchukia kilimo. Waliukimbia mfumo uliowafanya washindwe kulima."

Mzee akanyamaza.

Baraka akaendelea:

"Vijana wanaweza kufanya kazi. Wanaweza kujifunza. Wanaweza kuwekeza. Lakini hawawezi kuanzisha biashara ya kilimo bila kupata nafasi ya kutumia ardhi. Huwezi kumwambia kijana ajiajiri huku ukimnyima rasilimali anayohitaji ili kujiajiri."

Mzee akasema:

"Lakini hatukutaka ardhi yetu ipotee."

Baraka akamjibu:

"Na sasa ardhi ipo, lakini haizalishi. Tulitaka kuilinda isibadilike, lakini tumesahau kuwa kazi yake kubwa ni kusaidia maisha ya watu."

Tafakari ya ukurasa huu

Wakati mwingine jamii huanza kulaumu matokeo bila kuchunguza chanzo cha tatizo.

Tunaweza kuwalaumu vijana kwa kutokulima, lakini tusijiulize kama wana nafasi ya kupata ardhi, mitaji, maji, teknolojia na masoko.

Tunaweza kuwalaumu kwa kukosa ajira, lakini tusitafakari kama mifumo yetu inawawezesha kujenga ajira zao wenyewe.

Kabla ya kumhukumu mtu kwa kutofanya jambo fulani, ni muhimu kuchunguza mazingira yanayomzunguka.

UKURASA WA 7: UKWELI AMBAO HAUKUTAKA KUSIKIKA

Baraka alisimama na kulitazama shamba lote.

Aliona eneo kubwa lililokuwa na uwezo wa kuzalisha chakula cha kutosha kwa familia nyingi. Aliona sehemu ambazo zingeweza kutumika kwa kilimo cha matunda, mboga na nafaka. Aliona pia nafasi ya kujenga maghala na vituo vya kukusanyia mazao.

Akageuka na kumwambia mzee:

"Babu, si kwamba hatuna ardhi. Tuna ardhi. Si kwamba hatuna vijana. Tuna vijana. Si kwamba hatuna ndoto. Tuna ndoto nyingi."

Akaendelea:

"Lakini tumejenga jamii inayohifadhi miti mikavu huku ikikata mizizi ya ndoto za vijana."

Mzee akainamisha kichwa.

Baraka hakumaliza hapo.

Alimweleza kuwa maendeleo ya kilimo hayawezi kujengwa kwa hisia pekee. Yanahitaji maamuzi yenye tija.

Kama familia ina ardhi lakini haina mtaji, inaweza kuingia ubia na mtu mwenye mtaji.

Kama ina ardhi lakini haina muda wa kuilima, inaweza kuikodisha.

Kama ina ardhi lakini vijana wake wanataka kuanzisha mradi, inaweza kutengeneza utaratibu wa kuwapa nafasi ya kufanya hivyo bila kuondoa haki za familia.

Alipendekeza kuanzishwa kwa mfumo ambao wazee wangebaki kuwa walinzi wa urithi, lakini vijana wapewe nafasi ya kuwa wazalishaji wa uchumi.

Alisema:

"Hatuhitaji kuondoa heshima ya wazee ili kuwapa vijana nafasi. Tunahitaji kujenga mfumo ambao hekima ya wazee na nguvu ya vijana vinaweza kufanya kazi pamoja."

Kwa mara ya kwanza, mzee alianza kuona kuwa tatizo halikuwa lazima liwe vita kati ya vizazi viwili.

Huenda tatizo lilikuwa kutokuwepo kwa mazungumzo na makubaliano yanayoweza kulinda maslahi ya wote.

Tafakari ya ukurasa huu

Maendeleo hayapaswi kujengwa kwa kuwadharau wazee wala kuwanyima vijana nafasi.

Wazee wana uzoefu, historia na maarifa ya jamii. Vijana wana nguvu, elimu, teknolojia na mitazamo mipya.

Jamii inaponufaika na makundi yote mawili, inaweza kujenga mifumo imara zaidi.

Suluhisho si lazima liwe kukata kila mti mkavu. Wakati mwingine suluhisho ni kutambua kilicho muhimu kuhifadhiwa na kuondoa vikwazo vinavyozuia maisha kusonga mbele.

URITHI AU LAANA?

Baada ya tukio hilo, Baraka alipendekeza kuitishwa kwa mkutano wa familia na viongozi wa kijiji.

Aliwaomba wajadili namna bora ya kutumia ardhi bila kuvunja haki za umiliki wa familia.

Alipendekeza mambo matano:

1. Familia zitambue maeneo ya ardhi ambayo hayatumiki kwa muda mrefu.
2. Wenye ardhi waweze kuyakodisha kwa mikataba iliyo wazi na ya muda unaofaa kwa uwekezaji.
3. Vijana wenye mipango ya biashara ya kilimo wapewe nafasi ya kuwasilisha mawazo yao.
4. Wazee na vijana washirikiane katika ubia wa kilimo, kwa kugawana majukumu na manufaa kwa makubaliano.
5. Jamii iwekeze katika maji, teknolojia, mafunzo na masoko ili ardhi inayotumika iweze kuzalisha kwa ufanisi.

Alieleza kuwa ardhi haipaswi kugawiwa bila mpango wala kuuzwa kwa pupa. Inahitaji usimamizi, utunzaji na maamuzi yanayozingatia haki za watu na maendeleo ya jamii.

Mzee alisikiliza kwa makini.

Hatimaye akasema:

"Labda tumekuwa tukifikiria sana kuhusu kile tunachoweza kupoteza tukibadilika, kuliko kile tunachopoteza kwa kutobadilika."

Kauli hiyo ilibadilisha mazungumzo ya mkutano.

Watu walianza kujadili namna ya kuanzisha mashamba ya vijana, vikundi vya ushirika na miradi ya kilimo cha kisasa.

Baraka aliona kuwa kulikuwa na uwezekano wa kujenga mustakabali tofauti.

Lakini alijua pia kuwa maneno pekee hayatoshi. Mabadiliko yangepimwa kwa matokeo: ardhi iliyotumika, mazao yaliyovunwa, ajira zilizozalishwa na mapato yaliyopatikana.

Tafakari ya ukurasa huu

Urithi wa kweli haupimwi kwa ukubwa wa mali tuliyoiacha, bali pia kwa uwezo wa mali hiyo kuendeleza maisha ya wanaokuja baada yetu.

Kumiliki ardhi ni haki. Kuitumia, kuilinda na kuifanya izalishe ni wajibu unaoweza kuleta manufaa kwa familia na jamii.

Jamii inahitaji mifumo inayowalinda wamiliki wa ardhi na wakati huohuo kuwapa nafasi wazalishaji.

MASWALI KWA KIZAZI KINACHOKUJA

Hadithi ya mti mkavu inatufundisha kuwa maendeleo yanaweza kuzuiwa na mambo ambayo kwa nje yanaonekana kuwa ya kawaida.

Mti unaweza kuwa umekauka lakini ukaheshimiwa kuliko mazao yanayoweza kuokoa maisha.

Ardhi inaweza kuwa na rutuba lakini ikabaki bila kulimwa.

Vijana wanaweza kuwa na elimu na mawazo mazuri lakini wakakosa nafasi ya kuyatekeleza.

Familia inaweza kumiliki rasilimali kubwa lakini ikaendelea kuwa maskini kwa sababu rasilimali hizo hazitumiki kwa ufanisi.

Na jamii inaweza kuzungumza kuhusu maendeleo kwa miaka mingi huku ikiendelea kufanya maamuzi yanayozuia maendeleo hayo.

Kwa hiyo, hadithi hii haituhusu wakulima pekee. Inatuhusu sote.

Inamhusu mzazi anayemiliki ardhi lakini hataki mtoto wake aitumie.

Inamhusu kijana mwenye mawazo ya kuanzisha biashara lakini asiyeweza kupata nafasi ya kufanya hivyo.

Inamhusu kiongozi anayezungumzia ajira kwa vijana lakini asiyetengeneza mazingira ya uzalishaji.

Inamhusu mwekezaji mwenye uwezo wa kuanzisha mradi lakini anayekutana na vikwazo visivyo na sababu za msingi.

Inaihusu jamii inayotaka maendeleo lakini wakati mwingine inaogopa mabadiliko yanayohitajika kuyafikia.

Maswali ya kutafakari

Je, ni miti mingapi mikavu katika jamii zetu ambayo tumeipa heshima kubwa kiasi kwamba imekuwa kikwazo cha maendeleo ya vijana?

Je, tunahifadhi ardhi kwa ajili ya vizazi vijavyo au tunahifadhi umiliki bila mpango wa uzalishaji?

Kwa nini kijana anayetaka kulima analazimika kutumia nguvu nyingi kutafuta ardhi wakati maeneo mengi yanaendelea kutumika kidogo?

Je, tunaweza kujenga mfumo ambao wazee wanahifadhi urithi na vijana wanauendeleza kiuchumi?

Ni mabadiliko gani tunayopaswa kuanza kuyafanya leo ili tusirithishe watoto wetu matatizo yale yale?

UJUMBE WA MWISHO

Jamii haiwezi kujenga mustakabali kwa kutegemea kumbukumbu za mafanikio ya zamani pekee. Inahitaji kuunda fursa mpya, kutumia rasilimali zilizopo na kuwaamini watu wenye uwezo wa kuzalisha thamani.

Tunahitaji kuwafundisha vijana kupenda kilimo, lakini pia tunahitaji kuwapa mazingira ya kukifanya kilimo kuwa biashara yenye faida.

Tunahitaji kuwaheshimu wazee, lakini pia tunahitaji kuwapa vijana nafasi ya kuboresha mifumo waliyoirithi.

Tunahitaji kuhifadhi ardhi, lakini hatupaswi kusahau sababu ya msingi ya kuitunza: ardhi ni msingi wa maisha, chakula, uzalishaji na maendeleo.

Urithi haupaswi kuwa mzigo kwa kizazi kinachofuata. Unapaswa kuwa msingi wa mafanikio yake.

"Wakati mwingine adui wa maendeleo si ukosefu wa rasilimali, bali ni namna tunavyochagua kuzimiliki na kuzitumia."

MWISHO WA HADITHI